आज रक्षाबन्धन तथा जनैपूर्णिमा मनाइँदै

बागलुङमा दुई पालिका सार्वजनकि विदा
-- धौलागिरी एफएम संवाददाता, बागलुङ / प्रकाशित मिति : बिहिबार, साउन ३०, २०७६

प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाइने रक्षाबन्धन, जनैपूर्णिमा (ऋषि तर्पणी) पर्व बिहीबार देशभर नवयज्ञोपवीत एवं रक्षाबन्धन धारण गरेर मनाइँदै छ ।

पूर्णिमाका दिन बिहानैदेखि वैदिक सनातन धर्मावलम्बीले नदी, ताल, तलाउ, पोखरीमा गएर स्नान गरेर गुरु पुरोहितबाट रक्षासूत्र बाँध्छन् । गुरु पुरोहितले विधिपूर्वक मन्त्रिएको यज्ञोपवीत एवं डोरो (रक्षासूत्र) धारण गरेमा नकारात्मक तत्वबाट सुरक्षा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ ।

सत्ययुगमा दानबद्वारा लखेटिएका देवगणलाई गुरु वृहस्पतिले रक्षा विधान तयार गरी जेले गर्दा अत्यन्त बलशाली दानवराज बलि बाँधिए, त्यसैले म तिमीलाई बाँध्छु, यसले तिमी सुरक्षित बन, विचलित नहोऊ भनी डोरो बाँधेर जोगाएका थिए भन्ने पौराणिक मान्यताका आधारमा चलेकोे रक्षाबन्धनको परम्परा हालसम्म पनि प्रचलित छ ।

यसैकारण रक्षाबन्धन गर्ने बेलामा गुरु पुरोहितहरुले ‘येन बद्धो बलिराजा दानवेन्द्रो महाबल तेन त्वां प्रतिबध्नामि रक्षेमा चलमाचल’ भनी रक्षासूत्र, रक्षाबन्धन अथवा डोरो बाँध्ने वैदिक परम्परा रहेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष एवं धर्मशास्त्रविद् प्रा डा रामचन्द्र गौतमले राससलाई जानकारी दिनुभयो ।

मानव रक्षाका लागि जप, तप र पूजागरी मन्त्रिएको रक्षाबन्धन अर्थात् डोरो वैदिक परम्पराको मन्त्रोच्चारण गर्दै ब्राह्मण पुरोहितहरुले यजमानको दाँहिने नाडीमा बाँधिदिने गरिन्छ ।

यसै दिन ब्राह्मण, क्षेत्री र वैश्य गरी तीन वर्णका तागाधारीले आफ्नो जनै (यज्ञोपवीत) फेर्नुपर्ने विधान शास्त्रमा उल्लेख छ । यसका लागि श्रावण शुक्ल चतुर्दशीदेखि कपाल मुण्डन गरी एक छाकमात्र खाएर चोखोनीतो गरी बसिन्छ । यसरी व्रत बसेका तागाधारीले पूर्णिमाका दिन बिहानै पोखरी, ताल, तलाउ, नदी र कुण्डमा गई गाईको गोबर, खरानी, दत्तिउन, र सप्तमृत्तिका लगाएर स्नान गर्दछन् । यसलाई श्रावणी स्नान पनि भनिन्छ ।

स्नानपछि जौ, तिल र कुशद्वारा ऋषिलाई तर्पण गरी वैदिक रुद्राभिषेक पद्धतिबाट मन्त्रिएको नयाँ जनै (यज्ञोपवीत) फेरिन्छ । अरुन्धतीसहित कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि, वशिष्ठ र अगस्त्य गरी आठ ऋषिलाई पूजा एवं तर्पण गर्ने भएकाले आजको दिनलाई ऋषितर्पणी पनि भन्ने गरिएको हो ।

वैदिक गुरु परम्परा अनुसार यज्ञोपवीत अर्थात् जनैलाई ब्रह्मसूत्र अथवा ज्ञानको धागोसमेत भनिन्छ । रक्षाबन्धन बाँध्न एवं नयाँ जनै फेर्न बिहानैदेखि पशुपतिनाथ मन्दिर परिसर, वसन्तपुरस्थित अशोकविनायकलगायत वाग्मती नदीको किनार र मठ मन्दिरमा भक्तजनको भीड लागेको छ ।

जनैपूर्णिमाका दिन एघार थरिका गेडागुडी मिसाइ भिजाएर टुसा उमारेर बनाइएको क्वाँटी खाइन्छ । यसरी क्वाँटी बनाइ खानाले शरीरमा रोग नलाग्ने, पेट सफा हुने र वर्षायामभर खेतीपातीको काम गर्दा शरीरमा लागेको चिसो निकाली भित्रदेखि नै तापको सञ्चार गर्छ भन्ने धार्मिक एवं आयुर्वेद शास्त्रीय मान्यता छ ।

नेपालको तराईक्षेत्रमा भने आजकै दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई राखी बाँधेर मनाइन्छ । यसबाट दिदीबहिनी र दाजुभाइकाबीचमा प्रेमसम्बन्ध बढ्छ भन्ने सामाजिक मान्यता छ ।

यसैबिच बागलुङका दुुई स्थानिय तहले रक्षा बन्धनको दिन बिहिबार सार्वजनिक बिदा घोषण गरेका छन् ।
बागलुुङको बागलुुङ नगरपालिका र जैमिनी नगरपालिकाले हिन्दुु धर्मलाम्बिहरुको पर्व जनैपुर्णिमा तथा रक्षा बन्धनका अवसरमा बिदा दिने निर्णय गरेका हुन ।
दुवै नगरपालिकाले नगर क्षेत्र भित्रका सम्पुर्ण सरकारी कार्यालय, विद्यालय, शैक्षिक संस्था लगायतका अन्य संघ संस्थालाई विदा दिने निर्णय गरेका हुन । रक्षा बन्धनको अवसरमा बागलुुङका दुुई स्थानियले विदा दिएपनि अन्य स्थानिय तहबाट भने विदा निर्णय आएको छैन ।
यसैबचि, पर्वतका सात वटै स्थानीय तहले सार्वजनिक विदा दिने घोषणा गरेका छन् ।

पर्वतको कुश्मा नगरपालिका, फलेवास नगरपालिका, महाशीला, जलजला, विहादी, पैंयु ,मोदी गाउँपालिकाले सार्वजनिक विदा घोषणा गरेका छन् ।
कुस्मा नगरपालिकाका तर्फबाट नगरप्रमुख रामचन्द्र जोशी र महाशिला गाउँपालिकाकी उपप्रमुख हिराकुमारी थापा तथा जलजलाका प्रमुख प्रशाकीय अधिकृत अर्जुन शर्मा, फलेवासका नगरप्रम्ख पदमपाणी शर्मा, विहादीका अध्यक्ष कमल भुसाल, पैंयुका अध्यक्ष खगेन्द्र तिवारी, मोदीगाउंपालिकाका अध्यक्ष पैम प्रसाद पौडेलले बुधबार बिज्ञप्ती जारी गर्दै सार्वजनिक बिदा दिने घोषणा गरिएको छ ।


बिज्ञप्तीमा आफ्नो पालिका भित्रका सम्पुर्ण सरकारी कार्यालय, शिक्षण संस्था, सामाजिक संघसंस्थाहरुलाई बिदा दिने निर्णय गरेको उल्लेख छ । स्थानिय पालिकाले प्रदेश सरकारले विदाको घोषणा गर्छ कि भनेर प्रतिक्षमा रहेका थिए । तर प्रदेशले विदा नदिने संकेत देखेपछि स्थानिय तहको अधिकार प्रयोग गर्दै विदाको घोषणा गरेका हून ।